ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਲਿਫਾਫਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਸਮੇਂ ਦੀ ਅਹਿਮ ਲੋੜ। ਵਿਸ਼ਵ ਪੇਪਰ ਬੈਗ (ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਲਿਫਾਫੇ ਦਾ)  ਦਿਵਸ 12 ਜੁਲਾਈ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼।

ਹਰ ਸਾਲ 12 ਜੁਲਾਈ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਪੇਪਰ ਬੈਗ ਦਿਵਸ ‘ਵਿਸ਼ਵ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਲਿਫਾਫੇ ਦਾ ਦਿਵਸ’ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਲਿਫਾਫਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣਾ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਲਿਫਾਫਿਆਂ ਭਾਵ ਪੇਪਰ ਬੈਗਜ਼ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਇੱਕ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਬਣ ਚੁੱਕਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਹੱਥ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਵਿੱਚ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਲਿਫਾਫੇ ਸਾਡੀ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸਿਕ ਪਿਛੋਕੜ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਲਿਫਾਫੇ ਦਾ ਇਤਿਹਾਸ ਕਾਫੀ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ। ਸਾਲ 1852 ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸਿਸ ਵੋਲੇ  ਨਾਮ ਦੇ ਇੱਕ ਸਕੂਲ ਅਧਿਆਪਕ ਨੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਲਿਫਾਫੇ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮਸ਼ੀਨ ਦੀ ਕਾਢ ਕੱਢੀ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਪੇਟੈਂਟ ਕਰਵਾਇਆ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 1871 ਵਿੱਚ ਮਾਰਗਰੇਟ ਈ. ਨਾਈਟ ਨੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਸ਼ੀਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਜੋ ਚੌਰਸ ਥੱਲੇ ਵਾਲੇ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਲਿਫਾਫੇ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ‘ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਲਿਫਾਫੇ ਦੀ ਮਾਂ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਕਾਢਾਂ ਨੇ ਸਾਡੀ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸਾਮਾਨ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਕੀ ਹਨ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਲਿਫਾਫਿਆਂ ਦੇ ਫਾਇਦੇ? ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਲਿਫਾਫੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਕਈ ਵੱਡੇ ਫਾਇਦੇ ਹਨ। ਪੇਪਰ ਬੈਗ ਕੁਦਰਤੀ ਚੀਜ਼ਾਂ ਲੱਕੜ ਤੂੜੀ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਤੋਂ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਮਿੱਟੀ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਅਤੇ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਗਲ਼ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਲਿਫਾਫਿਆਂ ਨੂੰ ਆਸਾਨੀ ਨਾਲ ਰੀਸਾਈਕਲ ਅਤੇ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤੋਂ ਯੋਗ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਵਾਰ ਵਰਤਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੂੰ ਖਾਣ ਨਾਲ ਹਰ ਸਾਲ ਲੱਖਾਂ ਪਸ਼ੂ-ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜੀਵ ਮਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਲਿਫਾਫੇ ਜੀਵ-ਜੰਤੂਆਂ ਲਈ ਘਾਤਕ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਏ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪੇਪਰ ਬੈਗ ਕਾਫੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਖਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਬਹੁਤ ਆਕਰਸ਼ਕ ਅਤੇ ਸਟਾਈਲਿਸ਼ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਲਿਫਾਫੇ ਸਾਡੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਲਈ ਇੱਕ ਸਰਾਪ ਵਰਗੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਲਿਫਾਫੇ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਗਲਣ ਵਿੱਚ 500 ਤੋਂ 1000 ਸਾਲ ਦਾ ਸਮਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਗਲੀ ਮੁਹੱਲੇ ਦੀਆਂ ਨਾਲੀਆਂ, ਨਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰਾਂ ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਹੜ੍ਹ ਵਰਗੀਆਂ ਸਥਿਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੂੰ ਜਲਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚੋਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜ਼ਹਿਰੀਲੀਆਂ ਗੈਸਾਂ ਨਿਕਲਦੀਆਂ ਹਨ ਜੋ ਹਵਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਕੈਂਸਰ ਵਰਗੀਆਂ ਭਿਆਨਕ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਤੇ ਯੋਗਦਾਨ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੇ ਵਧਦੇ ਨੁਕਸਾਨ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਸਿੰਗਲ-ਯੂਜ਼ ਪਲਾਸਟਿਕ (ਇੱਕ ਵਾਰ ਵਰਤੋਂ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਪਲਾਸਟਿਕ) ਅਤੇ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਲਿਫਾਫਿਆਂ ‘ਤੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਨਿਯਮਾਂ ਦੀ ਉਲੰਘਣਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਦੁਕਾਨਦਾਰਾਂ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਤਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਭਾਰੀ ਜੁਰਮਾਨੇ ਅਤੇ ਕਾਨੂੰਨੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਵੀ ਸੂਬੇ ਨੂੰ ਹਰਾ-ਭਰਾ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦੇ ਲਿਫਾਫਿਆਂ ਦੇ ਬਦਲ ਵਜੋਂ ਕਾਗਜ਼ ਅਤੇ ਕੱਪੜੇ ਦੇ ਥੈਲਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਨ ਲਈ ਕਈ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਚਲਾਈਆਂ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਯਤਨਾਂ ਨੂੰ ਸਫਲ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਆਮ ਜਨਤਾ ਦਾ ਸਹਿਯੋਗ ਬਹੁਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਪੇਪਰ ਬੈਗ ਡੇਅ ਸਾਨੂੰ ਸਾਡੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਵਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਲਿਆਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਅਸੀਂ ਬਾਜ਼ਾਰ, ਸਬਜ਼ੀ ਮੰਡੀ ਜਾਂ ਕਰਿਆਨੇ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ‘ਤੇ ਜਾਈਏ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਕਾਗਜ਼ ਜਾਂ ਕੱਪੜੇ ਦਾ ਬੈਗ ਜ਼ਰੂਰ ਲੈ ਕੇ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਸਾਨੂੰ ਪਲਾਸਟਿਕ ਦਾ ਲਿਫਾਫਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਨੂੰ ਲੈਣ ਤੋਂ ਮਨਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਲਿਫਾਫੇ ਵਰਤਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਸਕੂਲਾਂ ਅਤੇ ਕਾਲਜਾਂ ਵਿੱਚ ਜਿੱਥੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁਦ ਆਪਣੇ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਪੇਪਰ ਬੈਗ ਬਣਾਉਣਾ ਸਿਖਾਇਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਉਥੇ ਬੱਚਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਪੇਪਰ ਬੈਗ ਵਰਤਣ ਲਈ ਉਤਸਾਹਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਲਿਫਾਫੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਚੋਣ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੁੱਖ ਲੋੜ ਹੈ। ਪੇਪਰ ਬੈਗ ਡੇਅ ਮਨਾਉਣਾ ਉਦੋਂ ਹੀ ਸਾਰਥਕ ਹੋਵੇਗਾ ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਪਲਾਸਟਿਕ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ‘ਨਾ’ ਕਹਾਂਗੇ। ਆਓ, ਇਸ ਪੇਪਰ ਬੈਗ ਡੇਅ ‘ਤੇ ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਇਹ ਪ੍ਰਣ ਲਈਏ ਕਿ ਅਸੀਂ ਪਲਾਸਟਿਕ ਮੁਕਤ ਸਮਾਜ ਸਿਰਜਾਂਗੇ ਅਤੇ ਕਾਗਜ਼ ਦੇ ਲਿਫਾਫਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਧਾ ਕੇ ਆਪਣੀ ਧਰਤੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਹਰਾ-ਭਰਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਣਾਵਾਂਗੇ।