Manpreet Singh
ਭਰਤਗੜ੍ਹ 24ਅਗਸਤ ਭਾਰਦਵਾਜ ਜ਼ਿਲਾ ਰੂਪਨਗਰ ਦੇ ਰਾਏਪੁਰ ਪਿੰਡ ਅਤੇ ਨੇੜਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪੁਰਾਣੇ ਘੜੇ, ਜੋ ਇੱਕ ਸਮੇਂ ਪਾਣੀ ਸੰਭਾਲਣ ਲਈ ਵਰਤੇ ਜਾਂਦੇ ਸਨ, ਅੱਜਕੱਲ੍ਹ ਘਰਾਂ ਦੀਆਂ ਛੱਤਾਂ ‘ਤੇ ਬਿਨਾਂ ਵਰਤੋਂ ਪਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਮਿਆ ਪਾਣੀ ਮੱਛਰਾਂ ਲਈ ਆਦਰਸ਼ ਥਾਂ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਡੇਂਗੂ ਅਤੇ ਮਲੇਰੀਆ ਵਰਗੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਫੈਲਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਕਾਫੀ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ।ਇਸ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ, ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਰਾਏਪੁਰ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਇਹਨੂੰ ਇੱਕ ਮੌਕੇ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ। ਕੂੜੇ ਨੂੰ ਕੀਮਤੀ ਬਣਾਉਣਾ ਉਦੇਸ਼ ਰੱਖਦਿਆਂ, ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰੂਕ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਘੜੇ ਸਿਰਫ਼ ਰੱਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਵਧੀਆ ਦੁਬਾਰਾ ਵਰਤਣਯੋਗ ਸੰਸਾਧਨ ਹਨ। ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਲਗਭਗ 400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਘੜੇ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨਵੇਂ, ਉਪਯੋਗੀ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ-ਮਿੱਤਰ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।ਇਹ ਘੜੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਆਲਣਿਆਂ ਵਜੋਂ ਵਰਤੇ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਕਰਕੇ, ਢੱਕਣ ਲਾ ਕੇ, ਠੀਕ ਢੰਗ ਨਾਲ ਟੰਗ ਕੇ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਠਿਕਾਣਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਉਪਕਰਮ ਸਿਰਫ ਪੰਛੀਆਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਸਗੋਂ ਪਿੰਡ ਦੇ ਜੀਵ ਵਿਵਿਧਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਸਥਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਖੇਤਾਂ ਵਿੱਚ ਟਰਮਾਈਟ ਕੰਟਰੋਲ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਘੜੇ ਬੜੀ ਚਤੁਰਾਈ ਨਾਲ ਵਰਤੇ ਗਏ। ਰਸਾਇਣ ਮੁਕਤ ਟਰੈਪ ਬਣਾਕੇ, ਟਰਮਾਈਟ ਨੂੰ ਫੜਨ ਦਾ ਕੁਦਰਤੀ ਤਰੀਕਾ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਬਚੀ।ਸਕੂਲ ਵਿੱਚ ਖਾਣੇ ਤੋਂ ਬਚਿਆ ਹੋਇਆ ਭੋਜਨ ਵੀ ਇਨ ਘੜਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਮਕਸਦ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਗਿਆ। ਇਹ ਭੋਜਨ ਪੰਛੀਆਂ ਲਈ ਸੰਭਾਲਿਆ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਖੁਰਾਕ ਦੀ ਬਰਬਾਦੀ ਰੋਕੀ ਗਈ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਲਈ ਇਕ ਸੰਭਾਲ ਬਣਾਈ ਗਈ।
ਘੜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਵਾਲੇ ਲਟਕਦੇ ਭਾਂਡਿਆਂ (ਹੈਂਗਿੰਗ ਵਾਟਰ ਪੋਟਸ) ਵਜੋਂ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪੰਛੀਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਘੜੇ ਰੁੱਖਾਂ ਤੇ ਜਾਂ ਘਰਾਂ ਦੇ ਆਵਾਜਾਈ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਤੇ ਟੰਗੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਇੱਕ ਹੋਰ ਨਵੀਂ ਸੋਚ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਐਂਟੀ-ਫੰਗਲ ਸਿਸਟਮ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਹ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਘੜੇ ਫਲਦਾਰ ਪੌਦਿਆਂ ਕੋਲ ਲਗਾ ਕੇ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਪਾਣੀ ਨੂੰ ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਛੱਡਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਫੰਗਸ ਦੇ ਫੈਲਣ ਤੋਂ ਰੋਕਦੇ ਹਨ।
ਸਜਾਵਟੀ ਮਕਸਦ ਲਈ ਵੀ ਇਹ ਘੜੇ ਪਿੰਡਾਂ ਅਤੇ ਸਕੂਲ ਦੇ ਬਾਗੀਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਰਤੇ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਰੰਗ-ਸਿੰਗ ਕੇ ਸੁੰਦਰ ਗਾਰਡਨ ਪੋਟਸ ਬਣਾਇਆ ਗਿਆ, ਜੋ ਸਿਰਫ ਸੋਭਾ ਨਹੀਂ ਵਧਾਉਂਦੇ ਸਗੋਂ ਹਰੀਅਵਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕਰਦੇ ਹਨ।ਇੱਕ ਵਿਲੱਖਣ ਉਪਕਰਮ ਵਜੋਂ, ਇਨ ਘੜਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਐਸਾ ਸਿੰਚਾਈ ਸਿਸਟਮ ਵੀ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਜੋ 15 ਤੋਂ 20 ਦਿਨਾਂ ਤੱਕ ਪੌਦਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਬਿਨਾਂ ਜਿਉਂਦਾ ਰੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਰੀਕਾ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਗਰਮੀਆਂ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬਚਤ ਅਤੇ ਪੌਦਿਆਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਲਾਭਕਾਰੀ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਇਸ ਇਨੋਵੇਟਿਵ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਸਥਾਨਕ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਲਈ ਸਰਕਾਰੀ ਹਾਈ ਸਕੂਲ ਰਾਏਪੁਰ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਅਧਿਆਪਕ ਲਗਾਤਾਰ ਉਪਰਾਲੇ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵਾਤਾਵਰਣ ਸੰਭਾਲ, ਨਵੀਆਂ ਸੋਚਾਂ ਅਤੇ ਕੂੜਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਬਾਰੇ ਅਗਾਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ ਇਸ ਸਾਰੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਸ. ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਨਾਲ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਵੱਲ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਜੇਕਰ ਹਰ ਇੱਕ ਵਿਅਕਤੀ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕੁਝ ਪਲ ਇਸ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਨਾਮ ਕਰੇ ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਵਾਤਾਵਰਨ ਨੂੰ ਬਚਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।
