ਜਦੋਂ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੀ ਕਲਮ ‘ਸਿਫ਼ਤਾਂ’ ਕਰਨ ਲੱਗੇ, ਤਾਂ ਸਮਾਜ ਕਿੱਧਰ ਜਾਵੇ?

ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦਾ ਬਦਲਦਾ ਸਰੂਪ: ਜਦੋਂ ‘ਲੋਕਤੰਤਰ ਦਾ ਚੌਥਾ ਥੰਮ੍ਹ’ ਖ਼ੁਦ ਸਵਾਲਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਆਇਆ**

 ਫਿਰੋਜ਼ਪੁਰ 11 ਜੁਲਾਈ (ਅਸ਼ੋਕ ਭਾਰਦਵਾਜ) ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਹਾਵਤ ਬੜੀ ਮਸ਼ਹੂਰ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚ ਲਿਖਣ ਤੇ ਸੱਚ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਪੱਤਰਕਾਰ, ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਅਤੇ ਸਿਵਲ/ਪੁਲਿਸ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਅੱਖ ਦੇ ਰੋੜ੍ਹ (ਵਿਊ) ਵਾਂਗ ਚੁੱਭਦੇ ਹਨ।ਇਹ ਗੱਲ ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਨਿਗੂਣੇ ਹੁੰਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਮਿਆਰ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲੀਆ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਗਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਸਮਾਂ ਸੀ ਜਦੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨੂੰ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦਾ ਚੌਥਾ ਥੰਮ੍ਹ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਾ ਮੁੱਖ ਕੰਮ ਸਰਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੀਆਂ ਕਾਮੀਆਂ ਨੂੰ ਜਨਤਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਪਰ ਅੱਜ ਹਾਲਾਤ ਬਿਲਕੁਲ ਬਦਲ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ, ਅਫ਼ਸਰਸ਼ਾਹੀ ਅਤੇ ਪੁਲਿਸ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਆਪਣੀ ਨਿੱਜੀ ਚਮਕ-ਦਮਕ (Image Building) ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ‘ਹਾਇਰ’ (ਮੁੱਲ ਖਰੀਦਣਾ) ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਜਿਹੜੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਜਨਤਾ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਬਣਨਾ ਸੀ, ਉਹ ਅੱਜ ਵੱਡੇ-ਵੱਡੇ ਨੇਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦੇ “ਪਬਲਿਕ ਰਿਲੇਸ਼ਨ ਆਫ਼ੀਸਰ” (PRO) ਵਾਂਗ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਦਿਨ-ਰਾਤ ਸਿਰਫ਼ ਇਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਆਪਣੇ ‘ਆਕਾਵਾਂ’ ਦੀਆਂ ਨਾਕਾਮੀਆਂ ਨੂੰ ਛੁਪਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਮਸੀਹਾ ਬਣਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਆਉਣ ਨਾਲ ਜਿੱਥੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੰਚ ਮਿਲਿਆ, ਉੱਥੇ ਹੀ ‘ਯੂ-ਟਿਊਬਰ’ ਅਤੇ ‘ਫੇਸਬੁੱਕੀਏ’ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਇੱਕ ਹੜ੍ਹ ਜਿਹਾ ਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਅੱਜ-ਕੱਲ੍ਹ ਦੇ ਇਹ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪੱਤਰਕਾਰ ਆਪਣੀ ਬੁਨਿਆਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ (ਨਿਰਪੱਖ ਪੱਤਰਕਾਰੀ) ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਟਕ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਜਨਤਾ ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਟੁੱਟੀਆਂ ਸੜਕਾਂ ‘ਤੇ ਸਵਾਲ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਬਜਾਏ, ਇਹ ਪੱਤਰਕਾਰ ਸਿਆਸਤਦਾਨਾਂ ਤੇ ਪੁਲਿਸ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ‘ਖ਼ੈਰ-ਖ਼ੁਆ’ (ਚਮਚੇ) ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਕੋਈ ਸੱਚਾ ਪੱਤਰਕਾਰ ਹਿੰਮਤ ਕਰਕੇ ਸੱਚ ਲਿਖਦਾ ਜਾਂ ਬੋਲਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਿਸਟਮ ਵੱਲੋਂ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਤੀਜਾ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਬਹੁਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਸਿਰਫ਼ ‘ਵਿਊਜ਼’ ਅਤੇ ‘ਪੈਸੇ’ ਦੀ ਖ਼ਾਤਰ ਸਿਸਟਮ ਅੱਗੇ ਗੋਡੇ ਟੇਕ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੀ ਕਲਮ ਖੁਦ ਸਿਫ਼ਤਾਂ ਦੇ ਪੁਲ ਬੰਨ੍ਹਣ ਲੱਗ ਪਵੇ, ਉੱਥੇ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਇਨਸਾਫ਼ ਦੀ ਉਮੀਦ ਛੱਡ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਤਾਰੀਫ਼ਾਂ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਫ਼ਸਰਾਂ-ਨੇਤਾਵਾਂ ਦੇ ਇੰਟਰਵਿਊ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਜੇਬ੍ਹ ਗਰਮ ਕਰਨ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਹੋ ਗਈ, ਤਾਂ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਕੌਣ ਸੁਣੇਗਾ? ਅੱਜ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਪੱਤਰਕਾਰ ਆਪਣੀ ਨੈਤਿਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨੂੰ ਸਮਝਣ। ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਵੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ‘ਗੋਦੀ ਮੀਡੀਆ’ ਜਾਂ ‘ਪੀ.ਆਰ. ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ’ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨ ਅਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਸੱਚ ਦਾ ਸਾਥ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਿਰੜੀ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੀ ਪਿੱਠ ਥਾਪੜਨ, ਤਾਂ ਜੋ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੇ ਇਸ ਚੌਥੇ ਥੰਮ੍ਹ ਨੂੰ ਢਹਿ-ਢੇਰੀ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।